Ekstraliga żużlowa
Ekstraliga żużlowa (oficjalna nazwa Speedway Ekstraliga) — najwyższa w hierarchii klasa ligowych rozgrywek żużlowych w Polsce (I poziom ligowy), utworzona w 1999 roku w miejsce amatorskiej I ligi. Liga profesjonalna (od sezonu 2007 w pełni zawodowa). Zmagania w jej ramach toczą się cyklicznie - począwszy od sezonu 2000 - systemem kołowym (od sezonu 2005 wraz z fazą play-off), jako mistrzostwa kraju i przeznaczone są dla najlepszych polskich klubów żużlowych. Triumfator Ekstraligi zostaje jednocześnie mistrzem Polski, zaś najsłabsze drużyny relegowane są do I ligi.
W latach 2000-2006 zarządzana przez Polski Związek Motorowy (Główną Komisję Sportu Żużlowego), zaś od 21 lutego 2007 przez Ekstraligę Żużlową Sp. z o.o. Do udziału w jej rozgrywkach zostają dopuszczone wyłącznie kluby posiadające status profesjonalny (tj. działające w formie spółki akcyjnej lub sportowej spółki akcyjnej), które – po spełnieniu wszelkich niezbędnych kryteriów – otrzymały roczną licencję na występy na tym szczeblu (możliwe jest również wydawanie tzw. licencji warunkowych).
Ekstraliga żużlowa jest obok piłkarskiej Ekstraklasy najlepszą ligą sportową w Polsce jeśli chodzi o frekwencję na meczach.
Format
Sezon ligowy składa się z dwóch części: rundy zasadniczej (każdy z każdym mecz u siebie i na wyjeździe) i rundy finałowej (zwanej potocznie play-offami). W ramach rundy zasadniczej przeprowadzanych jest 18 kolejek ligowych (w każdej po 5 meczy) - 9 w I fazie i 9 w II fazie (rewanżowej). Za zwycięstwo w poszczególnym spotkaniu drużyna otrzymuje 2 punkty, za remis 1 punkt, a za porażkę 0 punktów. W II fazie rundy zasadniczej lepszy zespół w dwumeczu dostaje dodatkowo tzw. punkt bonusowy.
4 pierwsze drużyny w końcowej tabeli rundy zasadniczej kwalifikuje się do rundy finałowej, a ostatnie 2 zespoły walczą w dwumeczu o utrzymanie. I rundę fazy play-off stanowią 2 dwumecze. Ich zwycięzcy awansują do finału gdzie będą rywalizować o tytuł DMP na żużlu.
Pierwsza trójka drużyn z Ekstraligi staje na podium Drużynowych Mistrzostw Polski. Ostatni zespół tabeli końcowej rozgrywek (przegrany barażu o utrzymanie) spada do I ligi, natomiast przedostatni (zwycięzca barażu o utrzymanie) rozgrywa mecz barażowy z wicemistrzem I ligi.
Historia
Utworzenie Ekstraligi ma ścisły związek z przekształceniem "starej" 1 ligi żużlowej (amatorskiej) w rozgrywki zawodowe (liga profesjonalna). Wszystkie kluby chcące w niej występować musiały zmienić swój status prawny i ze stowarzyszeń przekształcić się w spółki akcyjne (SA), bądź sportowe spółki akcyjne (SSA). Powołanie Ekstraligi wiązało się również ze zmniejszeniem liczby drużyn uczestniczących w najwyższej klasie rozgrywkowej z 10 do 8. 8 maja 2008 sponsorem głównym Ekstraligi został operator sieci telefonii komórkowej Mobilking, a od 4 sierpnia 2008 (faktycznie 8 października 2008) sponsorem strategicznym (tytularnym) ligi był CenterNet (co wiązało się ze zmianą nazwy rozgrywek na CenterNet Mobile Speedway Ekstraliga). Umowa wygasła wraz z końcem sezonu 2010. W sezonie 2011 Ekstraliga nie posiadała sponsora głównego. Od 2012 roku sponsorem Ekstraliga będzie koncern energetyczny Enea i od tego sezonu rozgrywki będą się nazywać Enea Ekstraliga. Umowę podpisano na trzy sezony.
2000-2004
Przez pierwszych pięć sezonów zasady rozgrywek pozostawały niezmienne. Po rundzie zasadniczej (14 kolejek) liga dzieliła się na dwie grupy - mistrzowską (z udziałem drużyn z miejsc od 1 do 4) i spadkową (z udziałem zespołów z miejsc od 5 do 8). Każda z grup ponownie rozgrywała mecze z każdą z drużyn w swojej grupie (u siebie i na wyjeździe). Do rundy finałowej zespoły przystępowały z zaliczeniem punktów zdobytych w rundzie zasadniczej.
2005
Pierwsze zmiany regulaminowe przyniósł sezon 2005. Zastosowano sprawdzony w brytyjskiej lidze punkt bonusowy. Drużyna, która wygrała dwumecz w rundzie zasadniczej otrzymywała dodatkowy punkt do tabeli. Spowodowało to, że drużyna która przegrała mecz nadal walczyła o jak najmniejszą porażkę, by w kontekście meczu rewanżowego walczyć o punkt. Wrócono także do znanej przed 2000 rokiem rundy play-off, choć nieco zmodyfikowanej. Zespoły 3-6 po rundzie zasadniczej rozgrywały mecze ćwierćfinałowe, w półfinałach czekały już dwa najlepsze zespoły. Ten system jednak nie sprawdził się, ponieważ zespoły 1-2 oraz 7-8 miały długą przerwę w rozgrywaniu spotkań, co miało obniżyć ich szansę z drużynami, które do meczów z nimi przystępowały "z marszu".
2006
Sezon 2006 przyniósł rewolucyjne zmiany. Zgodnie z zasadą Unii Europejskiej o swobodnym przepływie siły roboczej (pracowników, otwarto rynek na obywateli innych krajów. Dotąd w różnych sezonach ograniczano ilość obcokrajowców w meczu do 1 lub 2. Od roku 2006 drużyny mogły kontraktować dowolną ilość obcokrajowców (stranieri). Pozostawiono jednak przepis, że w meczu drużynę może reprezentować tylko dwóch stałych uczestników Grand Prix.
Pozostawiono przepis o punkcie bonusowym. Zrezygnowano jednak z play-offów i powrócono do podziału ligi na dwie grupy w rundzie finałowej (tutaj także można było zdobyć punkt bonusowy).
2007
Rozgrywki w 2007 przyniosły kolejne poważne zmiany. Był to pierwszy sezon w pełni zawodowej ligi. Prowadzenie rozgrywek przejęła Ekstraliga Żużlowa Sp. z o.o.. Zasady wyłonienia mistrza zmieniły się i zastosowano nigdzie dotąd niestosowaną innowacyjną formułę play-offów. Po rundzie zasadniczej do rundy finałowej awansowała (tak jak w 2005) czołowa szóstka, jednak tym razem wszystkie sześć zespołów zagrały od ćwierćfinałów (1 z 6, 2 z 5 oraz 3 z 4). Do półfinałów awansują zwycięzcy oraz ten z przegranych zespołów, który przegrał najmniejszą różnicą punktów. W półfinałach zmierzyły się pary 1A z 1B oraz 2A z 3A (gdzie A to zwycięzca a B przegrany z półfinałów, a liczby oznaczają kolejność w "tabeli" zwycięzców i przegranych).
Zmieniła się także tabela biegowa (drobna modyfikacja w układzie par). Jednak największe zmiany w meczu to wprowadzenie złotej rezerwy taktycznej (Jokera) przy przegrywaniu różnicą minimum 10 punktów.
2008
Sponsorem głównym Ekstraligi został od tego sezonu operator sieci telefonii komórkowej Mobilking, a tytularnym CenterNet. Wprowadzono też drobne zmiany w regulaminie rozgrywek Ekstraligi dotyczące terminów rozgrywania meczów zaległych.
2009
Najważniejszą zmianą przed tym sezonem było zniesienie złotej rezerwy taktycznej (Jokera).
2010-2012
Na konferencji PZM w listopadzie 2010 ustalono kilka zmian w rozgrywakach SE, od sezonu 2011 wprowadzono KSM, natomiast od sezonu 2012 ekstraliga żużlowa będzie liczyła dziesięć zespołów. W składzie każdego zespołu obowiązkowo będzie musiało startować czterech zawodników polskich, w tym dwóch młodzieżowców. W składzie będzie mógł jeździć tylko jeden zawodnik cyklu Grand Prix.
Wraz z powiększeniem ligi do dziesięciu zespołów zmieni się formuła fazy play-off. Do tej fazy rozgrywek awansują cztery najlepsze zespoły po rundzie zasadniczej. Pierwsza runda play-off będzie rozgrywana na krzyż (tj. 1 z 4 i 2 z 3). Zespoły z miejsc 9-10 po rundzie zasadniczej będą walczyć o utrzymanie w Ekstralidze.
Transmisje telewizyjne
Pierwszą telewizją pokazującą mecze Ekstraligi Żużlowej na żywo była Wizja Sport - w latach 2000-2001. Od sezonu 2002 do 2007 transmisje meczów można było oglądać na kanale Polsat Sport. Od 2008 partnerem telewizyjnym Ekstraligi Żużlowej jest Telewizja Polska. Transmituje ona wybrane mecze na kanałach TVP Sport, internetowym iTVP oraz TVP Info.
