Granit
Granit – kwaśna skała magmowa – głębinowa o budowie jawnokrystalicznej, zbudowana z kwarcu, skalenia potasowego i plagioklazu oraz biotytu.
Nazwa pochodzi z łaciny - granito.
Własności
Struktura i tekstura
Granit ma strukturę jawnokrystaliczną, najczęściej średniokrystaliczną, rzadziej grubokrystaliczną lub drobnokrystaliczną, niekiedy porfirowatą, teksturę bezkierunkową (bezładną), niekiedy ukierunkowaną.
Barwa
Granit przybiera różne barwy, najczęściej szare, jasnoszare, niekiedy prawie białe, białoróżowe, zielone, czerwone, ciemnoszare i inne.
Gęstość
Gęstość granitu waha się od 2,65[1] do 2,75 g/cm3.
Skład mineralny
Głównymi minerałami granitu są ortoklaz, plagioklaz, kwarc i biotyt. Ponadto w skład granitu mogą wchodzić: muskowit i amfibole (hornblenda, barkevikit, arfvedsonit, riebeckit), rzadziej pirokseny (hipersten, diopsyd, diallag, egiryn). W niewielkich ilościach występują minerały akcesoryczne: apatyt, cyrkon, monacyt, ksenotym, turmalin, beryl, tytanit, rutyl, anataz, magnetyt, allanit, fluoryt, granat i inne.
Diagram klasyfikacyjny
Według definicji zaproponowanej przez podkomisję Międzynarodowej Unii Nauk Geologicznych (IUGS) granit jest skałą zawierającą 80–100% objętościowych minerałów głównych: kwarcu, skaleni alkalicznych i plagioklazu w proporcjach przedstawionych na diagramie klasyfikacyjnym (rys. obok) oraz 0–20% objętościowych minerałów akcesorycznych. Wśród minerałów głównych zawartość kwarcu powinna stanowić 20–60% objętościowych skały, a udział skaleni alkalicznych powinien wynosić 65–90% objętościowych całkowitej zawartości skaleni w skale. Na diagramie klasyfikacyjnym QAPF granit zajmuje pole 3 (czasami dzielone na granit A, syenogranit i granit B, monzogranit).
Typy granitu
- I
- S
- A
- M
Cios
Granit odznacza się wyraźnym ciosem, zwykle w trzech prostopadłych kierunkach, co ułatwia jego wietrzenie, a także eksploatację.
Wietrzenie
Wietrzejąc tworzy charakterystyczne skałki, owalne lub kuliste bloki skalne, głowa cukru, niekiedy gołoborza, a w warunkach wietrzenia w zimnym i wilgotnym klimacie – "kaszę granitową". Specyficznym utworem wietrzeniowym są kociołki wietrzeniwe, zwane dawniej misami ofiarnymi.
Występowanie
Na świecie
Granit jest najpospolitszą skałą mgmową. Występuje w utworach wszystkich er i na wszystkich kontynentach.
W Polsce
W Polsce granity występują na powierzchni ziemi na Dolnym Śląsku i ziemi kłodzkiej oraz w Tatrach, natomiast w głębokim podłożu również w pasie od Zawiercia do Krakowa i w północno-wschodniej Polsce. Masywy dolnośląskie, to: masyw karkonoski, masyw strzegomski, masyw strzeliński, masyw kłodzko-złotostocki, masyw kudowski, masyw Żulowej.
W Polsce obecnie granity eksploatowane są z masywów: karkonoskiego, strzelińskiego i strzegomskiego (Strzegom-Sobótka), natomiast w przeszłości wszystkie granity były wydobywane w niewielkich kamieniołomach.
Zastosowanie
Ze względu na dostępność dużych bloków, łatwość cięcia i polerowania oraz walory estetyczne oraz wytrzymałość i kwasoodporność jest używany w budownictwie jako kamień budowlany (bloki, krawężniki, kostka, grys) i dekoracyjny (płyty okładzinowe).
Granit jest wykorzystywany w sporcie żużlowym: stanowi nawierzchnię toru, która w dużym stopniu zmniejsza przyczepność kół, przez co sport ten staje się widowiskowy. Jak również w curlingu, jako materiał do produkcji kamieni curlingowych.
Odmiany
- Granit napisowy (granit hebrajski) – tzw. przerosty pismowe charakterystyczne dla stref kontaktowych pegmatytów ze skała macierzystą (występują przeważnie w kwaśnych skałach magmowych), dający po wypolerowaniu rysunek przypominający pismo runiczne lub hebrajskie
- Granit karkonoski
- Granit strzegomski
- Granit strzeliński
- Granit rapakiwi (Granit Rapakivi)
- Adamellit
Galeria
-
Wypreparowany plagioklaz w granicie strzelińskim
-
Granit porfirowy rapakivi w formie eratyka
-
Prekambryjski granit vanga red, Skandynawia
-
Przerosty pismowe w pegmatycie granitowym
Zobacz też
Definicje słownikowe w Wikisłowniku
